نباید فراموش نمود که در زمان صدر اسلام ، به گونه ای بود که از جهات مختلف عرصه برای فعالیت سیاسی زنان محدود میشده زیرا از یک سو مسئله نبوت  و تبلیغ دین توسط پیامبر در پیش رو بوده که به الطبع وقت بسیاری از پیامبر را به خود اختصاص میداده و از طرف دیگر درگیری هایی که با کفار داشته و غزوات نبی مکرم که سالهای سال برای ایشان مشغله درست کرده بودالبته از دلایل دیگر نیز نباید غافل بود که از جمله افکار اعراب جاهلی است. در میان مردم عرب به صورت یک افکار حاکم در آمده بود و نمی گذاشت زنان را در مسائل و فعالیت های سیاسی شرکت دهنددر واقع زنان فقط به چشم یک شی نگریسته میشد.

امابا این وجود زنان مدیر و مدبر و شاید به نوعی هم بتوان گفت سیاستمدار در تاریخ اسلام کم نبودندبا کمی مطالعه و تامل میتوان فهمید در برخی از صحنه های نظامی و جنگی نقش آفرینی داشتند.

حضورزنان در زمان صدر اسلام

بعد از پیامبر حضور حضرت فاطمه زهرا (س) در صحنه سیاست دیده میشود. حضرت در حمایت از امیر المومنان علی (ع) شبانه با همسر و فرزندانش به در خانه مهاجرین میرفتند و از آنها یاری می طلبیدند.همینطور میتوان از حضرت زینب کبری (ع)در حمایت از امام حسین و محافظت از یتیمان و سرپرستی از آنان و رساندن پیام امام و شهیدان در کوفه و شام نام برد . ایشان با بیانات کوبنده و پرمحتوا یزید و دربار او را به لرزه در آورد.آری ! اسلام زنانی را پرورش داده که نه تنها سیاست را ترک نکرده اند بلکه همواره به جهت حمایت از اسلام وارد صحنه شده و در برابر قدرت های ستمشاهی ایستاده اند.

ازده دختر حارث بن کیده یکی از این نمونه هاست- ازده داستان بسیار شنیدنی دارد،زمانی که سپاه اسلام به ایران حمله کرد ،فرمانده لشکر مسلمانان مغیره بن شعبه با مسیحیان در حال جنگ بود.ازده ناگهان دید پشت جبهه خالی شده و شاید تا رسیدن سپاه کمکی مسلمانان جنگ به نفع کفار تمام شود بنابر این با کمک زنان دیگر از روسریهای خود پرچشم ساختند و در ردیف منظم مانند سپاه به حرکت در آمدند دشمن بعد از دیدن بیرق ترس بر وی مستولی شده و شکست میخورد.نمونه دیگر تجهیز یک گروه 40 نفره از سوی حضرت علی  (ع) است این 40 زن در جنگ جمل حضور داشتند و زمانی که سپاه عایشه ازبین رفت حضرت این 40 نفر را با لباس مردانه و هیئت نظامی روانه مدینه ساخت .

حال سئوال اینجاست آیا این زنان فرمانده ای داشتند ؟ آیا فرمانده آنان زن بوده است؟ و دهها سئوال دیگر که به ذهن خطور میکند . بی شک میتوان گفت این ماموریت فرمانده ای داشته و کسی جز یک زن نمیتوانسته عهده دار این امر خطیر باشد.سوده نیز از پیروان حضرت علی (ع) در زمان امامت وی بوده است .

روزی حضرت در نماز بودند نزد وی آمده و از کارگزار ایشان شکایتی میکند و می گوید کارگزار شما وظایف خود را به درستی انجام نمیدهد. حضرت چشمانش از اشک نمناک میشود و سپس نامه ای نوشته و به کارگزار خود دستور میدهد تا آمدن فرماندار بعدی کارها را بر عهده داشته باشد. حضرت علی نامه را مهر و موم نمیکند و بدون تشریفات به دست سوده داده تا به کار گزار برساند. همانطوری که مشخص میشود سوده مانند زنان دیگر مسلمان به مداخله در یکی از امور سیاسی که همان عزل و نصب فرماندار یک منطقه است میپردازد و علی نیز اعتراضی نمیکند ،ایشان میتوانستند نامه را به دست یکی از مردان بسپارند و شخص دیگری را مسئول بردن نامه میکند.

باید به خاطر داشت زنان ایرانی قبل از مشروطیت در یک وضعیت سنتی قرار داشتند . هیچ جایگاهی در آن زمان برایشان مهیا نبود شاید گروه اندکی از زنان تحصیل کرده که متعلق به طبقات بالای جامعه بودند حرکت های لاک پشتی انجام میدادنداما اینها کافی نبود و نمیتوانستند فریضه خود را ادا نمایندو همانگونه که پیداست این زنان نیز به زندگی سنتی خود خو گرفته بودند . ولی در عصر پهلوی هرچند که خفقان وجود داشت اما تعداد قلیلی از زنان به مسئولیت هایی رسیدند و شعارهایی در مورد آزادی زنان درمیتینگ های سیاسی سر داده شد و این باعث گردید زنان بتوانند برخی از حقوق خود را به دست آورند اما با تمام این تفاسیر هنوز در حاشیه سیاست قرار داشتند.

حضور زنان در دوره های پیش از انقلاب  مشروطه

اکنون با چند نمونه از حضور زنان در دوره های پیش از انقلاب  مشروطه با نقش سیاسی آنان در این عرصه آشنا میشویم- حضور زنان در اعتراض به شاه زمانی که وی از شکار باز میگشت باعث شد که به آنان وعده هایی برای از بین بردن مشکلاتشان داده شود.-  ویا زمانی که  قحطی بزرگی در دوران قاجاریه پیش آمده بود و باعث نارضایتی مردم مخصوصا زنان شده بود که زنان در این اعتراضات پیش گام بودند  . زنان در تمام لحظات این فعالیت سیاسی –اجتماعی حضوری چشمگیر و خاصی داشتند حتی حفظ جان علما به هنگام سخنرانی در مسجد را عهده دار بودند -در آن هنگام که امتیاز توتون و تنباکو به فردی به نام تالبوت واگذار گردید موج اعتراضات در پی انعقاد این معاهده سراسر ایران را در نوردید. اعتراضات در پی انعقاد این قرار داد چنان وسیع بود که شاه مجبور به لغو قرار داد شدو در این تجمعات زنان در جلوی صف مردان  با مالیدن لجن بر روی سر هایشان قرار گرفتند و فریاد یا علی و یا حسین سر میدادندودر میان راه هر دکانی که باز می بود می بستند و در صورت سر پیچی ،دکان غارت میشد .

در این بین علمای درباری بر روی منبر رفته که نطق کنند که با ضجه زنان رو برو شدند که بلند فریاد میزدند ما زنان جامعه لباس مردان به تن میکنیم و حق خود را از دست نمیدهیم.....حتی بعضی از زنان حرم شاهی نیز در تحریم تنباکو شرکت کرده و قلیانها را شکستند و در تبریز زنی بنام زینب رهبری گروه مردان را بر عهده گرفت و بازار تعطیل شد.

حضور زنان در دوران مشروطه

در زمان مشروطه با وجودی که در تمام مراحل زنان پا به پای مردان در صحنه بودند لیکن در مجلس اول که در سال 1325 تشکیل شد هیچ بهر ه ای از فضای موجود در جهت طرح مسائل زنان در مطبوعات و محافل حاصل نشد ، لیکن یک عده از زنان  اتحادیه ای رابه صورت مخفی تشکیل دادند که بعضی از نمایندگان نیز مخالفت خود را ابراز نمودنددر سالهای بعد مدارس دخترانه تاسیس شد و زنان حق داشتند نظریات خود را در مطبوعات به چاپ برسانند – به تدریج روزنامه های اختصاصی زنان انتشار یافت که از جمله میتوان : روزنامه دانش – روزنامه بانوان – جمعیت نسوان – جهان زنان و شکوفه نام بردبا آغاز دوران پهلوی کم کم گامهایی به صورت تجدد گرایی برداشته شد زنان در موارد خاص اجازه در خواست طلاق پیدا کردند- مرکز تربیت آموزگار ایجاد شد- دانشسرا ها و مدارس عالی نیز در زیر مجموعه دانشگاهها قرار گرفت و آموزش دختران در راستای سیاست فرهنگ دولت و انجام اصلاحات قرار گرفت- زنان توانستند بعضی از مشاغل پرستاری ، آموزگاری و کار در خانه ها بپردازند- سازمانهایی تحت عناوین حمایت از زنان و کودکان تشکیل شد – درسال 1341 به زنان حق رای داده شد که با اعتراض امام خمینی و آیات عظام قرار گرفت و منجر به قیام 15 خرداد 1342 گردید.

حضور زنان در ایران پس از انقلاب

پس از پیروزی انقلاب اسلامی جایگاه زنان پس از پیروزی انقلاب مشخص گردید-نمایندگان زن در مجلس شورای اسلامی راه پیدا کردند و زمینه فعالیت زنان در صحنه رقابت با مردان فراهم شد- شمار بسیاری از زنان هستند که اعضای شورای شهر یا روستای خود میباشند همچنین در صد مدیران ، قانون گذاران وکارکنان عالی رتبه در میان زنان تغییر چشمگیری پیدا نموده است – زن ایرانی توانست برخی از مسئولیت های کلیدی را بر عهده بگیرد و این امر را ثابت کند که دیدگاه اسلام با نو سازی اندیشه های اسلامی معاصر هیچ مغایرتی ندارد و باید گفت که مشارکت زنان در اجتماع  نیازمند درک نوینی از واقعیت های موجود استآنهایی که میخواستند اسلام را سنت گرا نشان دهند و یا بگویند که مشارکت فعالانه زنان امکان پذیر نیست خط بطلانی بر روی آنان کشیدحضور وزیر زن در کابینه دولت دهم شاید نشانه دیگری از حضور فعالانه زنان در عرصه سیاست باشد

چهره های زنان مسلمان در دیگر کشورها

بینظیر بوتو (نخست وزیر اسبق پاکستان ) پیشگام نهضت زنان در جهان اسلام و نخستین زن مسلمان عرب که با کلام خود خواهان حقوق زن و ارتقای سطح علمی زنان شدزینب فواز : نویسنده –روشنفکر – ادیب و شاعر نوپرداز مصر بودکه ازوی نگاشته های بسیاری در مورد حقوق زنان وجوددارد.حال با کمی تامل سئوالی به ذهن میرسد که در کشورهای اروپایی در دوره روشنگری ،زنان چگونه وارد عرصه اجتماعی و سیاسی می شوند و چگونه توانسته اند توانایی ذهنی خود را توسعه بدهنددر اندیشه های غربی ولتر بی عدالتی را عامل فرودستی زنان در جامعه میداند و زنان تحت تاثیر این افکار خواهان برقراری عدالت و برابر حقوق با مردان هستندبنده تعداد بسیاری از مقالات که در زمینه زنان و سیاست بوده مطالعه کرده ام اما چیزی که بیشتر از همه به چشم میخورد علی الخصوص در بعضی از جوامع غربی و اروپایی ، مدل لباس –قد- زیبایی ظاهری- و رابطه هایی که این زنان با بعضی از شخصیتها و رجال سیاسی داشته اند آنان را وارد عرصه سیاست نموده است و این قبیل موضوعات همیشه اذهان را به خود معطوف میدارددرپایان از رسوایی های دیگری که در کشورهای اروپایی دیده میشود  میتوان نام برد آن هم انتخاب زنان برهنه در کابینه دولت هامیباشد که بدون در نظر گرفتن نسبت و وزن احزاب و فقط از روی غریزه و علایق شخصی وارد عرصه سیاست شده اند.

پایان پیام